第一千四百一十章 ,第一时机经,第二时机经 增支部6集27经到28经
27 第一时机经
那时,有一位比丘来到世尊所在之处。到达之后,礼敬了世尊,然后坐在一旁。坐在一旁的那位比丘对世尊说了这样的话:
"尊师啊,有多少种时机,应当前去拜见值得尊敬的比丘(心意增上的比丘)呢?"
"比丘啊,有这六种时机,应当前去拜见值得尊敬的比丘。"
"哪六种呢?"
(第一:欲贪)
"比丘啊,在这里,当一位比丘住于被欲贪所缠缚的心、被欲贪所征服的心时,对于已生起的欲贪,不能如实了知其出离之道。在那个时机,他应当前去拜见值得尊敬的比丘,这样对他说:
'贤友啊,我住于被欲贪所缠缚的心、被欲贪所征服的心,对于已生起的欲贪,我不能如实了知其出离之道。善哉!愿尊者为我说法,以断除欲贪。'
那位值得尊敬的比丘便为他说法,以断除欲贪。比丘啊,这是第一种时机,应当前去拜见值得尊敬的比丘。"
(第二:瞋恚)
"再者,比丘啊,当一位比丘住于被瞋恚所缠缚的心、被瞋恚所征服的心时,对于已生起的瞋恚,不能如实了知其出离之道。在那个时机,他应当前去拜见值得尊敬的比丘,这样对他说:
'贤友啊,我住于被瞋恚所缠缚的心、被瞋恚所征服的心,对于已生起的瞋恚,我不能如实了知其出离之道。善哉!愿尊者为我说法,以断除瞋恚。'
那位值得尊敬的比丘便为他说法,以断除瞋恚。比丘啊,这是第二种时机,应当前去拜见值得尊敬的比丘。"
(第三:昏沉睡眠)
"再者,比丘啊,当一位比丘住于被昏沉睡眠所缠缚的心、被昏沉睡眠所征服的心时,对于已生起的昏沉睡眠,不能如实了知其出离之道。在那个时机,他应当前去拜见值得尊敬的比丘,这样对他说:
'贤友啊,我住于被昏沉睡眠所缠缚的心、被昏沉睡眠所征服的心,对于已生起的昏沉睡眠,我不能如实了知其出离之道。善哉!愿尊者为我说法,以断除昏沉睡眠。'
那位值得尊敬的比丘便为他说法,以断除昏沉睡眠。比丘啊,这是第三种时机,应当前去拜见值得尊敬的比丘。"
(第四:掉举追悔)
"再者,比丘啊,当一位比丘住于被掉举追悔所缠缚的心、被掉举追悔所征服的心时,对于已生起的掉举追悔,不能如实了知其出离之道。在那个时机,他应当前去拜见值得尊敬的比丘,这样对他说:
'贤友啊,我住于被掉举追悔所缠缚的心、被掉举追悔所征服的心,对于已生起的掉举追悔,我不能如实了知其出离之道。善哉!愿尊者为我说法,以断除掉举追悔。'
那位值得尊敬的比丘便为他说法,以断除掉举追悔。比丘啊,这是第四种时机,应当前去拜见值得尊敬的比丘。"
(第五:疑惑)
"再者,比丘啊,当一位比丘住于被疑惑所缠缚的心、被疑惑所征服的心时,对于已生起的疑惑,不能如实了知其出离之道。在那个时机,他应当前去拜见值得尊敬的比丘,这样对他说:
'贤友啊,我住于被疑惑所缠缚的心、被疑惑所征服的心,对于已生起的疑惑,我不能如实了知其出离之道。善哉!愿尊者为我说法,以断除疑惑。'
那位值得尊敬的比丘便为他说法,以断除疑惑。比丘啊,这是第五种时机,应当前去拜见值得尊敬的比丘。"
(第六:诸漏尽灭)
"再者,比丘啊,当一位比丘不了知那个相——依靠那个相、作意那个相,就能紧接着达到诸漏的灭尽——在那个时机,他应当前去拜见值得尊敬的比丘,这样对他说:
'贤友啊,我不了知那个相——依靠那个相、作意那个相,就能紧接着达到诸漏的灭尽。善哉!愿尊者为我说法,以灭尽诸漏。'
那位值得尊敬的比丘便为他说法,以灭尽诸漏。比丘啊,这是第六种时机,应当前去拜见值得尊敬的比丘。
比丘啊,这就是六种时机,应当前去拜见值得尊敬的比丘。"
第七经。
28 第二时机经
有一次,众多长老比丘住在波罗奈的仙人堕处鹿野苑。那时,那些长老比丘们在午后,从托钵乞食归来后,一起坐在圆形大厅中集会。在他们之间生起了这样的讨论话题:
"诸位贤友,什么时机才是前去拜见值得尊敬的比丘的适当时机呢?"
(第一位比丘的观点)
如是说后,有一位比丘对那些长老比丘们说了这样的话:
"贤友们,当值得尊敬的比丘在午后从托钵乞食归来,洗完了脚,结跏趺坐,端正身体,于面前安立正念。那个时机就是前去拜见值得尊敬的比丘的适当时机。"
(第二位比丘的反驳)
如是说后,另一位比丘对那位比丘说了这样的话:
"贤友啊,那不是前去拜见值得尊敬的比丘的适当时机。贤友啊,当值得尊敬的比丘在午后从托钵乞食归来,洗完了脚,结跏趺坐,端正身体,于面前安立正念时——在那个时机,他行走的疲劳尚未平息,饮食的疲劳在那个时机也尚未平息。因此,那不是前去拜见值得尊敬的比丘的适当时机。
贤友啊,当值得尊敬的比丘在傍晚时分,从禅修独处中出来,坐在精舍的阴影处,结跏趺坐,端正身体,于面前安立正念。那个时机才是前去拜见值得尊敬的比丘的适当时机。"
(第三位比丘的反驳)
如是说后,另一位比丘对那位比丘说了这样的话:
"贤友啊,那不是前去拜见值得尊敬的比丘的适当时机。贤友啊,当值得尊敬的比丘在傍晚时分,从禅修独处中出来,坐在精舍的阴影处,结跏趺坐,端正身体,于面前安立正念时——他白天所作意的禅定之相,在那个时机仍在他心中运行。因此,那不是前去拜见值得尊敬的比丘的适当时机。
贤友啊,当值得尊敬的比丘在夜晚的拂晓时分起来,结跏趺坐,端正身体,于面前安立正念。那个时机才是前去拜见值得尊敬的比丘的适当时机。"
(第四位比丘的反驳)
如是说后,另一位比丘对那位比丘说了这样的话:
"贤友啊,那不是前去拜见值得尊敬的比丘的适当时机。贤友啊,当值得尊敬的比丘在夜晚的拂晓时分起来,结跏趺坐,端正身体,于面前安立正念时——在那个时机,他的身体正充满着(由食物滋养的)精力,他正处于安适之中,适合作意诸佛的教法。因此,那不是前去拜见值得尊敬的比丘的适当时机。"
(摩诃迦旃延尊者的开示)
如是说后,尊者摩诃迦旃延对那些长老比丘们说了这样的话:
"贤友们,这是我在世尊面前亲自听闻、亲自领受的:'比丘啊,有这六种时机,应当前去拜见值得尊敬的比丘。'"
"哪六种呢?"
"比丘啊,在这里,当一位比丘住于被欲贪所缠缚的心、被欲贪所征服的心时,对于已生起的欲贪,不能如实了知其出离之道。在那个时机,他应当前去拜见值得尊敬的比丘,这样对他说:
'贤友啊,我住于被欲贪所缠缚的心、被欲贪所征服的心,对于已生起的欲贪,我不能如实了知其出离之道。善哉!愿尊者为我说法,以断除欲贪。'
那位值得尊敬的比丘便为他说法,以断除欲贪。比丘啊,这是第一种时机,应当前去拜见值得尊敬的比丘。"
"再者,比丘啊,当一位比丘住于被瞋恚所缠缚的心时……(中略)……住于被昏沉睡眠所缠缚的心时……住于被掉举追悔所缠缚的心时……住于被疑惑所缠缚的心时……当他不知道、不见到那个相——依靠那个相、作意那个相,就能紧接着达到诸漏的灭尽。在那个时机,他应当前去拜见值得尊敬的比丘,这样对他说:
'贤友啊,我不知道、不见到那个相——依靠那个相、作意那个相,就能紧接着达到诸漏的灭尽。善哉!愿尊者为我说法,以灭尽诸漏。'
那位值得尊敬的比丘便为他说法,以灭尽诸漏。比丘啊,这是第六种时机,应当前去拜见值得尊敬的比丘。"
"贤友们,这是我在世尊面前亲自听闻、亲自领受的:'比丘啊,这就是六种时机,应当前去拜见值得尊敬的比丘。'"
第八经。
巴利语原版经文
AN.6.27/ 7. Paṭhamasamayasuttaṃ
27. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca– “kati nu kho, bhante, samayā manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitun”ti? “Chayime, bhikkhu, samayā manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ”.
“Katame cha? Idha, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo– ‘ahaṃ kho, āvuso, kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharāmi kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me, āyasmā, kāmarāgassa pahānāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu kāmarāgassa pahānāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, paṭhamo samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
“Puna caparaṃ, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena, uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo– ‘ahaṃ kho, āvuso, byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharāmi byāpādaparetena, uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me, āyasmā, byāpādassa pahānāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu byāpādassa pahānāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, dutiyo samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
“Puna caparaṃ, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati thinamiddhaparetena, uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo– ‘ahaṃ kho, āvuso, thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharāmi thinamiddhaparetena, uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me, āyasmā, thinamiddhassa pahānāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu thinamiddhassa pahānāya dhammaṃ deseti Ayaṃ, bhikkhu, tatiyo samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
“Puna caparaṃ, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati uddhaccakukkuccaparetena, uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo– ‘ahaṃ kho, āvuso, uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharāmi uddhaccakukkuccaparetena, uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me, āyasmā, uddhaccakukkuccassa pahānāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu uddhaccakukkuccassa pahānāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, catuttho samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
“Puna caparaṃ, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo– ‘ahaṃ, āvuso, vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharāmi vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me, āyasmā, vicikicchāya pahānāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu vicikicchāya pahānāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, pañcamo samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
“Puna caparaṃ, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto anantarā āsavānaṃ khayo hoti taṃ nimittaṃ nappajānāti tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo– ‘ahaṃ kho, āvuso, yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto anantarā āsavānaṃ khayo hoti, taṃ nimittaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me, āyasmā, āsavānaṃ khayāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu āsavānaṃ khayāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, chaṭṭho samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ. Ime kho, bhikkhu, cha samayā manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitun”ti. Sattamaṃ.
AN.6.28/ 8. Dutiyasamayasuttaṃ
28. Ekaṃ samayaṃ sambahulā therā bhikkhū bārāṇasiyaṃ viharanti isipatane migadāye. Atha kho tesaṃ therānaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ maṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi– “ko nu kho, āvuso, samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitun”ti?
Evaṃ vutte aññataro bhikkhu there bhikkhū etadavoca– “yasmiṃ, āvuso, samaye manobhāvanīyo bhikkhu pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto pāde pakkhāletvā nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, so samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitun”ti.
Evaṃ vutte aññataro bhikkhu taṃ bhikkhuṃ etadavoca– “na kho, āvuso so samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ. Yasmiṃ, āvuso, samaye manobhāvanīyo bhikkhu pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto pāde pakkhāletvā nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, cārittakilamathopissa tasmiṃ samaye appaṭippassaddho hoti, bhattakilamathopissa tasmiṃ samaye appaṭippassaddho hoti. Tasmā so asamayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ. Yasmiṃ, āvuso, samaye manobhāvanīyo bhikkhu sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito vihārapacchāyāyaṃ nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, so samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitun”ti.
Evaṃ vutte aññataro bhikkhu taṃ bhikkhuṃ etadavoca– “na kho, āvuso, so samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ. Yasmiṃ, āvuso, samaye manobhāvanīyo bhikkhu sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito vihārapacchāyāyaṃ nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, yadevassa divā samādhinimittaṃ manasikataṃ hoti tadevassa tasmiṃ samaye samudācarati. Tasmā so asamayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ. Yasmiṃ, āvuso, samaye manobhāvanīyo bhikkhu rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, so samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitun”ti.
Evaṃ vutte aññataro bhikkhu taṃ bhikkhuṃ etadavoca– “na kho, āvuso, so samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ. Yasmiṃ, āvuso, samaye manobhāvanīyo bhikkhu rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, ojaṭṭhāyissa tasmiṃ samaye kāyo hoti phāsussa hoti buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ. Tasmā so asamayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitun”ti.
Evaṃ vutte āyasmā mahākaccāno there bhikkhū etadavoca– “sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ– ‘chayime, bhikkhu, samayā manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ’”.
“Katame cha? Idha, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo– ‘ahaṃ kho, āvuso, kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharāmi kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me āyasmā kāmarāgassa pahānāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu kāmarāgassa pahānāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, paṭhamo samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
“Puna caparaṃ, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati …pe… thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati… uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati… vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati… yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto anantarā āsavānaṃ khayo hoti, taṃ nimittaṃ na jānāti na passati, tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo– ‘ahaṃ kho, āvuso, yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto anantarā āsavānaṃ khayo hoti taṃ nimittaṃ na jānāmi na passāmi. Sādhu vata me āyasmā āsavānaṃ khayāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu āsavānaṃ khayāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, chaṭṭho samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
“Sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘ime kho, bhikkhu, cha samayā manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitun’”ti. Aṭṭhamaṃ.