相应部35相应114经到116经,第一魔罗之网经,第二魔罗之网经,到达世间边际经
12. 世间与欲功德品
114 第一魔罗之网经
"比丘们,有眼所识知的色,那些色是令人想要的、令人喜爱的、令人愉悦的、可爱的形态、与欲相关的、能引生贪染的。如果比丘对此欢喜、欢迎、执著而住——比丘们,这位比丘就被称为:已走入魔罗的住处,已落入魔罗的掌控之下,魔罗的网已经套在他身上。他被魔罗的束缚所缚,任由波旬随意摆布。
(中略——此处省略耳所识知的声、鼻所识知的香、身所识知的触)
"比丘们,有舌所识知的味,那些味是令人想要的、令人喜爱的、令人愉悦的、可爱的形态、与欲相关的、能引生贪染的。如果比丘对此欢喜、欢迎、执著而住——比丘们,这位比丘就被称为:已走入魔罗的住处,已落入魔罗的掌控之下,魔罗的网已经套在他身上。他被魔罗的束缚所缚(任由波旬随意摆布)。
(中略)
"比丘们,有意所识知的法,那些法是令人想要的、令人喜爱的、令人愉悦的、可爱的形态、与欲相关的、能引生贪染的。如果比丘对此欢喜、欢迎、执著而住——比丘们,这位比丘就被称为:已走入魔罗的住处,已落入魔罗的掌控之下,魔罗的网已经套在他身上。他被魔罗的束缚所缚,任由波旬随意摆布。
"比丘们,但是,有眼所识知的色,那些色是令人想要的、令人喜爱的、令人愉悦的、可爱的形态、与欲相关的、能引生贪染的。如果比丘对此不欢喜、不欢迎、不执著而住——比丘们,这位比丘就被称为:没有走入魔罗的住处,没有落入魔罗的掌控之下,魔罗的网已经从他身上脱落。他从魔罗的束缚中解脱了,波旬不能随意摆布他。
(中略——此处省略耳所识知的声、鼻所识知的香、身所识知的触)
"比丘们,有舌所识知的味,那些味是令人想要的、令人喜爱的、令人愉悦的、可爱的形态、与欲相关的、能引生贪染的。如果比丘对此不欢喜、不欢迎、不执著而住——比丘们,这位比丘就被称为:没有走入魔罗的住处,没有落入魔罗的掌控之下,魔罗的网已经从他身上脱落。他从魔罗的束缚中解脱了,波旬不能随意摆布他。
(中略)
"比丘们,有意所识知的法,那些法是令人想要的、令人喜爱的、令人愉悦的、可爱的形态、与欲相关的、能引生贪染的。如果比丘对此不欢喜、不欢迎、不执著而住——比丘们,这位比丘就被称为:没有走入魔罗的住处,没有落入魔罗的掌控之下,魔罗的网已经从他身上脱落。他从魔罗的束缚中解脱了,波旬不能随意摆布他。"
第一经完。
115 第二魔罗之网经
"比丘们,有眼所识知的色,那些色是令人想要的、令人喜爱的、令人愉悦的、可爱的形态、与欲相关的、能引生贪染的。如果比丘对此欢喜、欢迎、执著而住——比丘们,这位比丘就被称为:被眼所识知的色所束缚,已走入魔罗的住处,已落入魔罗的掌控之下,魔罗的网已经套在他身上。他被魔罗的束缚所缚,任由波旬随意摆布。
(中略——此处省略耳所识知的声、鼻所识知的香、身所识知的触)
"比丘们,有舌所识知的味……(中略)……比丘们,有意所识知的法,那些法是令人想要的、令人喜爱的、令人愉悦的、可爱的形态、与欲相关的、能引生贪染的。如果比丘对此欢喜、欢迎、执著而住——比丘们,这位比丘就被称为:被意所识知的法所束缚,已走入魔罗的住处,已落入魔罗的掌控之下,魔罗的网已经套在他身上。他被魔罗的束缚所缚,任由波旬随意摆布。
(中略)
"比丘们,但是,有眼所识知的色,那些色是令人想要的、令人喜爱的、令人愉悦的、可爱的形态、与欲相关的、能引生贪染的。如果比丘对此不欢喜、不欢迎、不执著而住——比丘们,这位比丘就被称为:从眼所识知的色中解脱了,没有走入魔罗的住处,没有落入魔罗的掌控之下,魔罗的网已经从他身上脱落。他从魔罗的束缚中解脱了,波旬不能随意摆布他。
(中略——此处省略耳所识知的声、鼻所识知的香、身所识知的触)
"比丘们,有舌所识知的味……(中略)……比丘们,有意所识知的法,那些法是令人想要的、令人喜爱的、令人愉悦的、可爱的形态、与欲相关的、能引生贪染的。如果比丘对此不欢喜、不欢迎、不执著而住——比丘们,这位比丘就被称为:从意所识知的法中解脱了,没有走入魔罗的住处,没有落入魔罗的掌控之下,魔罗的网已经从他身上脱落。他从魔罗的束缚中解脱了,波旬不能随意摆布他。"
第二经完。
116 到达世间边际经
"比丘们,我说:不可能通过行走来了知、看见、到达世间的边际。但是,比丘们,我也说:不到达世间的边际,就无法终结苦。"
世尊说了这番话后,便从座位起身,进入住处。
那些比丘们在世尊离开不久后,便这样想:
"朋友们,世尊只是简略地作了开示,没有详细地解释其中的意义,就从座位起身进入住处了——'比丘们,我说:不可能通过行走来了知、看见、到达世间的边际。但是,比丘们,我也说:不到达世间的边际,就无法终结苦。'那么,谁能够将世尊简略地开示、没有详细解释意义的这个教导,详细地解释其意义呢?"
那些比丘们便这样想:"这位阿难尊者是被老师所赞叹的,也是被有智慧的同梵行者们所尊重的。而且阿难尊者有能力将世尊简略地开示、没有详细解释意义的这个教导,详细地解释其意义。我们何不去拜访阿难尊者,到了之后向阿难尊者请教这个问题呢?"
于是,那些比丘们便前往阿难尊者那里;到了之后,与阿难尊者互相问候。彼此交换了令人欢喜的、值得忆念的问候之后,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘们对阿难尊者说了这番话:
"阿难朋友,世尊只是简略地作了开示,没有详细地解释其中的意义,就从座位起身进入住处了——'比丘们,我说:不可能通过行走来了知、看见、到达世间的边际。但是,比丘们,我也说:不到达世间的边际,就无法终结苦。'朋友,在世尊离开不久后,我们便这样想:'朋友们,世尊只是简略地作了开示,没有详细地解释其中的意义,就从座位起身进入住处了——比丘们,我说:不可能通过行走来了知、看见、到达世间的边际。但是,比丘们,我也说:不到达世间的边际,就无法终结苦。那么,谁能够将世尊简略地开示、没有详细解释意义的这个教导,详细地解释其意义呢?'朋友,我们又这样想:'这位阿难尊者是被老师所赞叹的,也是被有智慧的同梵行者们所尊重的。而且阿难尊者有能力将世尊简略地开示、没有详细解释意义的这个教导,详细地解释其意义。我们何不去拜访阿难尊者,到了之后向阿难尊者请教这个问题呢?'请阿难尊者为我们解释吧。"
阿难尊者说:"朋友们,这就好像一个人需要心材、寻找心材、到处搜寻心材,他来到一棵高大、挺立、有心材的大树前,却越过了树根,越过了树干,反而认为应该在枝叶中寻找心材——各位尊者的情况也正是如此:当老师就在你们面前时,你们却越过世尊,认为应该来向我请教这个问题的意义。
朋友们,因为世尊是知者而知,是见者而见——他是眼、是智、是法、是梵;他是说法者、是宣扬者、是引导众生到达义利的人、是给予不死甘露的人、是法的主人、是如来。那时正是你们应该向世尊亲自请教这个问题的好时机。世尊怎样为你们解答,你们就应该怎样受持。"
比丘们回答说:"阿难朋友,确实如此!世尊是知者而知,是见者而见——他是眼、是智、是法、是梵;他是说法者、是宣扬者、是引导众生到达义利的人、是给予不死甘露的人、是法的主人、是如来。那时确实是我们应该向世尊亲自请教这个问题的好时机。世尊怎样为我们解答,我们就应该怎样受持。但是,阿难尊者是被老师所赞叹的,也是被有智慧的同梵行者们所尊重的。而且阿难尊者有能力将世尊简略地开示、没有详细解释意义的这个教导,详细地解释其意义。恳请阿难尊者不辞辛劳地为我们解释吧。"
阿难尊者说:"那么,朋友们,请你们听好,好好地用心注意,我要说了。"
"好的,朋友。"那些比丘们回答阿难尊者。
阿难尊者这样说道:
"朋友们,世尊简略地作了开示,没有详细地解释其中的意义,就从座位起身进入住处——'比丘们,我说:不可能通过行走来了知、看见、到达世间的边际。但是,比丘们,我也说:不到达世间的边际,就无法终结苦。'
朋友们,对于世尊简略地开示、没有详细解释意义的这个教导,我是这样详细理解其意义的:
朋友们,凡是因之而在世间有世间想、有世间慢的——这在圣者的律法中就称为'世间'。
朋友们,那么,因什么而在世间有世间想、有世间慢呢?
朋友们,因眼而在世间有世间想、有世间慢。因耳……(中略)……因鼻……(中略)……因舌而在世间有世间想、有世间慢。因身……(中略)……因意而在世间有世间想、有世间慢。
朋友们,凡是因之而在世间有世间想、有世间慢的——这在圣者的律法中就称为'世间'。
朋友们,世尊简略地作了开示,没有详细地解释其中的意义,就从座位起身进入住处——'比丘们,我说:不可能通过行走来了知、看见、到达世间的边际。但是,比丘们,我也说:不到达世间的边际,就无法终结苦。'
对于世尊简略地开示、没有详细解释意义的这个教导,朋友们,我是这样详细理解其意义的。如果各位尊者愿意的话,可以亲自前往世尊那里请教这个问题的意义。世尊怎样为你们解答,你们就应该怎样受持。"
"好的,朋友。"那些比丘们回应阿难尊者后,便从座位起身,前往世尊那里;到了之后,向世尊礼敬,然后坐在一旁。坐在一旁的那些比丘们对世尊说了这番话:
"尊师,世尊简略地作了开示,没有详细地解释其中的意义,就从座位起身进入住处了——'比丘们,我说:不可能通过行走来了知、看见、到达世间的边际。但是,比丘们,我也说:不到达世间的边际,就无法终结苦。'尊师,在世尊离开不久后,我们便这样想:'朋友们,世尊只是简略地作了开示,没有详细地解释其中的意义,就从座位起身进入住处了——比丘们,我说:不可能通过行走来了知、看见、到达世间的边际。但是,比丘们,我也说:不到达世间的边际,就无法终结苦。那么,谁能够将世尊简略地开示、没有详细解释意义的这个教导,详细地解释其意义呢?'尊师,我们又这样想:'这位阿难尊者是被老师所赞叹的,也是被有智慧的同梵行者们所尊重的。而且阿难尊者有能力将世尊简略地开示、没有详细解释意义的这个教导,详细地解释其意义。我们何不去拜访阿难尊者,到了之后向阿难尊者请教这个问题呢?'于是,尊师,我们便前往阿难尊者那里;到了之后,向阿难尊者请教了这个问题的意义。尊师,阿难尊者以这些方式、这些语句、这些文字为我们解释了其中的意义。"
世尊说:"比丘们,阿难是有智慧的人!比丘们,阿难是大智慧的人!如果你们来问我这个问题的意义,我也会像阿难所解释的那样来解答。这就是它的意义,你们应该这样受持它。"
第三经完。
巴利语原版经文
12. Lokakāmaguṇavaggo
SN.35.114/(1). Paṭhamamārapāsasuttaṃ
114. “Santi bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce, bhikkhu, abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati– ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu āvāsagato mārassa, mārassa vasaṃ gato, paṭimukkassa mārapāso. Baddho so mārabandhanena yathākāmakaraṇīyo pāpimato …pe….
“Santi, bhikkhave, jivhāviññeyyā rasā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati– ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu āvāsagato mārassa, mārassa vasaṃ gato, paṭimukkassa mārapāso. Baddho so mārabandhanena …pe….
“Santi bhikkhave, manoviññeyyā dhammā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati– ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu āvāsagato mārassa, mārassa vasaṃ gato, paṭimukkassa mārapāso. Baddho so mārabandhanena yathākāmakaraṇīyo pāpimato.
“Santi ca kho, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati– ayaṃ vuccati, bhikkhave bhikkhu nāvāsagato mārassa, na mārassa vasaṃ gato, ummukkassa mārapāso. Mutto so mārabandhanena na yathākāmakaraṇīyo pāpimato …pe….
“Santi, bhikkhave, jivhāviññeyyā rasā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati– ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu nāvāsagato mārassa, na mārassa vasaṃ gato, ummukkassa mārapāso. Mutto so mārabandhanena na yathākāmakaraṇīyo pāpimato …pe….
“Santi, bhikkhave, manoviññeyyā dhammā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati– ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu nāvāsagato mārassa, na mārassa vasaṃ gato, ummukkassa mārapāso. Mutto so mārabandhanena na yathākāmakaraṇīyo pāpimato”ti. Paṭhamaṃ.
SN.35.115/(2). Dutiyamārapāsasuttaṃ
115. “Santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati– ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu baddho cakkhuviññeyyesu rūpesu, āvāsagato mārassa, mārassa vasaṃ gato, paṭimukkassa mārapāso. Baddho so mārabandhanena yathākāmakaraṇīyo pāpimato …pe….
“Santi, bhikkhave, jivhāviññeyyā rasā …pe… santi, bhikkhave, manoviññeyyā dhammā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati– ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu baddho manoviññeyyesu dhammesu, āvāsagato mārassa, mārassa vasaṃ gato, paṭimukkassa mārapāso. Baddho so mārabandhanena yathākāmakaraṇīyo pāpimato …pe….
“Santi ca kho, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati– ayaṃ vuccati, bhikkhave bhikkhu mutto cakkhuviññeyyehi rūpehi, nāvāsagato mārassa, na mārassa vasaṃ gato, ummukkassa mārapāso. Mutto so mārabandhanena na yathākāmakaraṇīyo pāpimato …pe….
“Santi, bhikkhave, jivhāviññeyyā rasā …pe… santi, bhikkhave, manoviññeyyā dhammā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati– ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu mutto manoviññeyyehi dhammehi, nāvāsagato mārassa, na mārassa vasaṃ gato, ummukkassa mārapāso. Mutto so mārabandhanena na yathākāmakaraṇīyo pāpimato”ti. Dutiyaṃ.
SN.35.116/(3). Lokantagamanasuttaṃ
116. “Nāhaṃ, bhikkhave, gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ, daṭṭheyyaṃ, patteyyanti vadāmi. Na ca panāhaṃ, bhikkhave, appatvā lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmī”ti. Idaṃ vatvā bhagavā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi. Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi– “idaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho– ‘nāhaṃ, bhikkhave, gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ, daṭṭheyyaṃ, patteyyanti vadāmi. Na ca panāhaṃ, bhikkhave, appatvā lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmī’ti. Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā”ti?
Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi– “ayaṃ kho āyasmā ānando satthu ceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ. Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā ānando tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā”ti.
Atha kho te bhikkhū yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṃ ānandaṃ etadavocuṃ–
“Idaṃ kho no, āvuso ānanda, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho– ‘nāhaṃ, bhikkhave, gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ, daṭṭheyyaṃ, patteyyanti vadāmi. Na ca panāhaṃ, bhikkhave, appatvā lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmī’ti. Tesaṃ no, āvuso, amhākaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi– ‘idaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho– nāhaṃ, bhikkhave, gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ, daṭṭheyyaṃ, patteyyanti vadāmi. Na ca panāhaṃ, bhikkhave, appatvā lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmīti. Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā’ti Tesaṃ no, āvuso, amhākaṃ etadahosi– ‘ayaṃ kho, āvuso, āyasmā ānando satthu ceva saṃvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ. Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā ānando tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā’ti. Vibhajatāyasmā ānando”ti.
“Seyyathāpi, āvuso, puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṃ caramāno mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato atikkammeva, mūlaṃ atikkammeva, khandhaṃ sākhāpalāse sāraṃ pariyesitabbaṃ maññeyya; evaṃ sampadamidaṃ āyasmantānaṃ satthari sammukhībhūte taṃ bhagavantaṃ atisitvā amhe etamatthaṃ paṭipucchitabbaṃ maññatha. So hāvuso, bhagavā jānaṃ jānāti, passaṃ passati– cakkhubhūto, ñāṇabhūto, dhammabhūto, brahmabhūto, vattā, pavattā, atthassa ninnetā, amatassa dātā, dhammassāmī, tathāgato. So ceva panetassa kālo ahosi yaṃ bhagavantaṃyeva etamatthaṃ paṭipuccheyyātha Yathā vo bhagavā byākareyya tathā vo dhāreyyāthā”ti.
“Addhāvuso ānanda, bhagavā jānaṃ jānāti, passaṃ passati– cakkhubhūto, ñāṇabhūto, dhammabhūto, brahmabhūto, vattā, pavattā, atthassa ninnetā, amatassa dātā, dhammassāmī, tathāgato. So ceva panetassa kālo ahosi yaṃ bhagavantaṃyeva etamatthaṃ paṭipuccheyyāma Yathā no bhagavā byākareyya tathā naṃ dhāreyyāma. Api cāyasmā ānando satthu ceva saṃvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ. Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Vibhajatāyasmā ānando agaruṃ karitvā”ti.
“Tenahāvuso, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī”ti. “Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paccassosuṃ. Āyasmā ānando etadavoca–
“Yaṃ kho vo, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho– ‘nāhaṃ, bhikkhave, gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ, daṭṭheyyaṃ, patteyyanti vadāmi. Na ca panāhaṃ, bhikkhave, appatvā lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmī’ti, imassa khvāhaṃ, āvuso, bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ ājānāmi. Yena kho, āvuso, lokasmiṃ lokasaññī hoti lokamānī– ayaṃ vuccati ariyassa vinaye loko. Kena cāvuso, lokasmiṃ lokasaññī hoti lokamānī? Cakkhunā kho, āvuso, lokasmiṃ lokasaññī hoti lokamānī. Sotena kho, āvuso… ghānena kho, āvuso… jivhāya kho, āvuso, lokasmiṃ lokasaññī hoti lokamānī Kāyena kho, āvuso… manena kho, āvuso, lokasmiṃ lokasaññī hoti lokamānī. Yena kho, āvuso, lokasmiṃ lokasaññī hoti lokamānī– ayaṃ vuccati ariyassa vinaye loko. Yaṃ kho vo, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho– ‘nāhaṃ, bhikkhave, gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ, patteyyanti vadāmi. Na ca panāhaṃ, bhikkhave, appatvā lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmī’ti, imassa khvāhaṃ, āvuso, bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmi. Ākaṅkhamānā ca pana tumhe āyasmanto bhagavantaṃyeva upasaṅkamitvā etamatthaṃ paṭipuccheyyātha. Yathā vo bhagavā byākaroti tathā naṃ dhāreyyāthā”ti.
“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ–
“Yaṃ kho no, bhante, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho– ‘nāhaṃ, bhikkhave, gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ, daṭṭheyyaṃ, patteyyanti vadāmi. Na ca panāhaṃ, bhikkhave, appatvā lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmī’ti. Tesaṃ no, bhante, amhākaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi– ‘idaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho– nāhaṃ, bhikkhave, gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ, daṭṭheyyaṃ, patteyyanti vadāmi. Na ca panāhaṃ, bhikkhave, appatvā lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmī’ti. Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyāti? Tesaṃ no, bhante, amhākaṃ etadahosi– ‘ayaṃ kho āyasmā ānando satthu ceva saṃvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ. Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā ānando tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā’ti. Atha kho mayaṃ bhante, yenāyasmā ānando tenupasaṅkamimha; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ paṭipucchimha. Tesaṃ no, bhante, āyasmatā ānandena imehi ākārehi imehi padehi imehi byañjanehi attho vibhatto”ti.
“Paṇḍito bhikkhave, ānando; mahāpañño, bhikkhave, ānando! Maṃ cepi tumhe, bhikkhave, etamatthaṃ paṭipuccheyyātha, ahampi taṃ evamevaṃ byākareyyaṃ yathā taṃ ānandena byākataṃ. Eso cevetassa attho, evañca naṃ dhāreyyāthā”ti. Tatiyaṃ.