相应部35相应120经到121经,舍利弗同住者经,教诫罗睺罗经
120 舍利弗同住者经(第七经)
有一次,尊者舍利弗住在舍卫城祇树给孤独园。
那时,有一位比丘来到尊者舍利弗那里。到了之后,与尊者舍利弗互相问候。交换了友好的、值得纪念的寒暄之后,坐在一旁。坐在一旁的那位比丘对尊者舍利弗说:
"舍利弗贤友,我的同住比丘舍弃了学处,还俗了。"
舍利弗回答说:
"贤友,对于不守护诸根门、饮食不知量、不致力于觉醒(警寤)的人,就会这样。贤友,那位不守护诸根门、饮食不知量、不致力于觉醒的比丘,能够终生保持圆满清净的梵行——这是不可能的。
贤友,那位守护诸根门、饮食知量、致力于觉醒的比丘,能够终生保持圆满清净的梵行——这是可能的。
贤友,怎样是守护诸根门呢?
贤友,这里,比丘以眼看见色后,不执取相(总体特征),不执取随相(细部特征)。由于不防护眼根而住的话,贪欲和忧愁等恶不善法就会流入侵害他,因此他修行防护,守护眼根,达成眼根的防护。
以耳听到声音后……(中略)以鼻嗅到气味后……(中略)以舌尝到味道后……(中略)以身触到所触后……(中略)
以意识知法后,不执取相,不执取随相。由于不防护意根而住的话,贪欲和忧愁等恶不善法就会流入侵害他,因此他修行防护,守护意根,达成意根的防护。
贤友,这样就是守护诸根门。
贤友,怎样是饮食知量呢?
贤友,这里,比丘如理省察后摄取食物:'不是为了嬉戏,不是为了骄慢,不是为了装饰,不是为了庄严,只是为了此身的维持与存续,为了止息伤害(饥饿之苦),为了资助梵行。这样,我将消除旧的(饥饿之)感受,不生起新的(过食之)感受,我将得以存活,无过失,安乐而住。'
贤友,这样就是饮食知量。
贤友,怎样是致力于觉醒呢?
贤友,这里,比丘在白天以经行和静坐来净化内心,清除障碍法。在夜晚的初更,以经行和静坐来净化内心,清除障碍法。在夜晚的中更,以右胁朝下作狮子卧,双脚相叠,保持正念正知,心中作意起身之想。在夜晚的后更,起身后以经行和静坐来净化内心,清除障碍法。
贤友,这样就是致力于觉醒。
因此,贤友,应当这样修学:'我们要守护诸根门,饮食知量,致力于觉醒。'贤友,你们应当这样修学。"
第七经终。
121 教诫罗睺罗经(第八经)
有一次,世尊住在舍卫城祇树给孤独园。
那时,世尊独处禅修时,心中生起了这样的思惟:"罗睺罗的解脱成熟之法已经成熟了。我何不进一步引导罗睺罗,使他彻底灭尽诸漏呢?"
于是,世尊在上午穿好衣服,持钵和袈裟,到舍卫城托钵乞食。用过午餐、从托钵归来后,对尊者罗睺罗说:
"罗睺罗,拿上坐垫。我们去盲人林作白天的休息。"
"好的,尊者。"尊者罗睺罗应答世尊后,拿起坐垫,紧紧跟随在世尊身后。
那时,有数千天神跟随着世尊,心想:"今天世尊要进一步引导尊者罗睺罗彻底灭尽诸漏了。"
于是世尊进入盲人林,在一棵树下已铺好的座位上坐下。尊者罗睺罗也礼敬世尊后,坐在一旁。世尊对坐在一旁的尊者罗睺罗说:
"罗睺罗,你认为怎样,眼是常的还是无常的?"
"无常的,尊者。"
"凡是无常的,那是苦的还是乐的?"
"是苦的,尊者。"
"凡是无常的、苦的、变易法的,适合这样认为它:'这是我的,这是我,这是我的自我'吗?"
"不,尊者,那是不适合的。"
"色是常的还是无常的?"
"无常的,尊者。"……(中略)
"眼识是常的还是无常的?"
"无常的,尊者。"……(中略)
"眼触是常的还是无常的?"
"无常的,尊者。"……(中略)
"凡是以眼触为缘所生起的属于受的、属于想的、属于行的、属于识的,那也是常的还是无常的?"
"无常的,尊者。"
"凡是无常的,那是苦的还是乐的?"
"是苦的,尊者。"
"凡是无常的、苦的、变易法的,适合这样认为它:'这是我的,这是我,这是我的自我'吗?"
"不,尊者,那是不适合的。"
……(中略)
"舌是常的还是无常的?"
"无常的,尊者。"……(中略)
"舌识是常的还是无常的?"
"无常的,尊者。"……(中略)
"舌触是常的还是无常的?"
"无常的,尊者。"……(中略)
"凡是以舌触为缘所生起的属于受的、属于想的、属于行的、属于识的,那也是常的还是无常的?"
"无常的,尊者。"
"凡是无常的,那是苦的还是乐的?"
"是苦的,尊者。"
"凡是无常的、苦的、变易法的,适合这样认为它:'这是我的,这是我,这是我的自我'吗?"
"不,尊者,那是不适合的。"
……(中略)
"意是常的还是无常的?"
"无常的,尊者。"
"凡是无常的,那是苦的还是乐的?"
"是苦的,尊者。"
"凡是无常的、苦的、变易法的,适合这样认为它:'这是我的,这是我,这是我的自我'吗?"
"不,尊者,那是不适合的。"
"法是常的还是无常的?"
"无常的,尊者。"……(中略)
"意识是常的还是无常的?"
"无常的,尊者。"……(中略)
"意触是常的还是无常的?"
"无常的,尊者。"……(中略)
"凡是以意触为缘所生起的属于受的、属于想的、属于行的、属于识的,那也是常的还是无常的?"
"无常的,尊者。"
"凡是无常的,那是苦的还是乐的?"
"是苦的,尊者。"
"凡是无常的、苦的、变易法的,适合这样认为它:'这是我的,这是我,这是我的自我'吗?"
"不,尊者,那是不适合的。"
"罗睺罗,这样看的多闻圣弟子,对眼也厌离,对色也厌离,对眼识也厌离,对眼触也厌离,凡以眼触为缘所生起的属于受的、属于想的、属于行的、属于识的,对那也厌离。
……(中略)
对舌也厌离,对味也厌离,对舌识也厌离,对舌触也厌离,凡以舌触为缘所生起的属于受的、属于想的、属于行的、属于识的,对那也厌离。
……(中略)
对意也厌离,对法也厌离,对意识也厌离,对意触也厌离,凡以意触为缘所生起的属于受的、属于想的、属于行的、属于识的,对那也厌离。
厌离后离欲;离欲后解脱;解脱后生起智慧:'已解脱。'他了知:'生已灭尽,梵行已立,应作已作,不再有此后的轮回状态。'"
世尊说了这些。尊者罗睺罗欢喜地随喜世尊所说。
而且,在这个解说被宣说的时候,尊者罗睺罗的心通过不执取而从诸漏中解脱了。同时,数千天神生起了远离尘垢、离诸污染的法眼:"凡是有生起之法的,一切都是有灭尽之法的。"
第八经终。
巴利语原版经文
SN.35.120/(7). Sāriputtasaddhivihārikasuttaṃ
120. Ekaṃ samayaṃ āyasmā sāriputto sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme Atha kho aññataro bhikkhu yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca– “saddhivihāriko āvuso sāriputta, bhikkhu sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvatto”ti.
“Evametaṃ, āvuso, hoti indriyesu aguttadvārassa, bhojane amattaññuno, jāgariyaṃ ananuyuttassa. ‘So vatāvuso, bhikkhu indriyesu aguttadvāro bhojane amattaññū jāgariyaṃ ananuyutto yāvajīvaṃ paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ santānessatī’ti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. ‘So vatāvuso, bhikkhu indriyesu guttadvāro, bhojane mattaññū, jāgariyaṃ anuyutto yāvajīvaṃ paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ santānessatī’ti ṭhānametaṃ vijjati.
“Kathañcāvuso, indriyesu guttadvāro hoti? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjati. Evaṃ kho, āvuso, indriyesu guttadvāro hoti.
“Kathañcāvuso, bhojane mattaññū hoti? Idhāvuso, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti– ‘neva davāya, na madāya, na maṇḍanāya, na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya, vihiṃsūparatiyā, brahmacariyānuggahāya. Iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cā’ti. Evaṃ kho, āvuso, bhojane mattaññū hoti.
“Kathañcāvuso, jāgariyaṃ anuyutto hoti? Idhāvuso, bhikkhu divasaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti. Rattiyā paṭhamaṃ yāmaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti Rattiyā majjhimaṃ yāmaṃ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappeti pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno, uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvā. Rattiyā pacchimaṃ yāmaṃ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti. Evaṃ kho, āvuso, jāgariyaṃ anuyutto hoti. Tasmātihāvuso, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘indriyesu guttadvārā bhavissāma, bhojane mattaññuno, jāgariyaṃ anuyuttā’ti. Evañhi vo, āvuso, sikkhitabban”ti. Sattamaṃ.
SN.35.121/(8). Rāhulovādasuttaṃ
121. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi– “paripakkā kho rāhulassa vimuttiparipācaniyā dhammā; yaṃnūnāhaṃ rāhulaṃ uttariṃ āsavānaṃ khaye vineyyan”ti. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṃ rāhulaṃ āmantesi– “gaṇhāhi, rāhula, nisīdanaṃ. Yena andhavanaṃ tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā”ti “Evaṃ, bhante”ti kho āyasmā rāhulo bhagavato paṭissutvā nisīdanaṃ ādāya bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi.
Tena kho pana samayena anekāni devatāsahassāni bhagavantaṃ anubandhāni honti– “ajja bhagavā āyasmantaṃ rāhulaṃ uttariṃ āsavānaṃ khaye vinessatī”ti. Atha kho bhagavā andhavanaṃ ajjhogāhetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle paññatte āsane nisīdi. Āyasmāpi kho rāhulo bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ rāhulaṃ bhagavā etadavoca–
“Taṃ kiṃ maññasi, rāhula, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā”ti?
“Aniccaṃ, bhante”.
“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā”ti?
“Dukkhaṃ, bhante”.
“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ– ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
“No hetaṃ, bhante”.
“Rūpā niccā vā aniccā vā”ti?
“Aniccā, bhante …”pe….
“Cakkhuviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā”ti?
“Aniccaṃ, bhante …”pe….
“Cakkhusamphasso nicco vā anicco vā”ti?
“Anicco, bhante …”pe….
“Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṃ, saññāgataṃ, saṅkhāragataṃ, viññāṇagataṃ, tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā”ti?
“Aniccaṃ, bhante”.
“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā”ti?
“Dukkhaṃ, bhante”.
“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ– ‘etaṃ mama, esohamasmi eso me attā’”ti?
“No hetaṃ, bhante …”pe….
“Jivhā niccā vā aniccā vā”ti?
“Aniccā, bhante …”pe….
“Jivhāviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā”ti?
“Aniccaṃ, bhante …”pe….
“Jivhāsamphasso nicco vā anicco vā”ti?
“Anicco, bhante …”pe….
“Yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṃ, saññāgataṃ, saṅkhāragataṃ, viññāṇagataṃ, tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā”ti?
“Aniccaṃ, bhante”.
“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā”ti?
“Dukkhaṃ, bhante”.
“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ– ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
“No hetaṃ, bhante …”pe….
“Mano nicco vā anicco vā”ti?
“Anicco, bhante”.
“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vāti?
“Dukkhaṃ, bhante”.
“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
“No hetaṃ, bhante”.
“Dhammā niccā vā aniccā vā”ti?
“Aniccā, bhante …”pe….
“Manoviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā”ti?
“Aniccaṃ, bhante …”pe….
“Manosamphasso nicco vā anicco vā”ti?
“Anicco, bhante …”pe….
“Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṃ, saññāgataṃ, saṅkhāragataṃ, viññāṇagataṃ, tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā”ti?
“Aniccaṃ, bhante”.
“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā”ti?
“Dukkhaṃ, bhante”.
“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ– ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
“No hetaṃ, bhante”.
“Evaṃ passaṃ, rāhula, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati, yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ tasmimpi nibbindati …pe… jivhāyapi nibbindati, rasesupi nibbindati, jivhāviññāṇepi nibbindati, jivhāsamphassepi nibbindati, yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ tasmimpi nibbindati …pe….
“Manasmimpi nibbindati, dhammesupi nibbindati, manoviññāṇepi nibbindati, manosamphassepi nibbindati, yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī”ti.
Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā rāhulo bhagavato bhāsitaṃ abhinandi. Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne āyasmato rāhulassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci. Anekānañca devatāsahassānaṃ virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi– “yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamman”ti. Aṭṭhamaṃ.